دانشگاه علوم پزشکی تهران
نقشه سایت      

1392/03/25 | ایجاد کننده: 36

روزه داري در اديان مختلف

صوم در لغت به EMRI معنای خودداری از عمل است البته در معنای آن این قید را اضافه كرده اند كه به معنای خودداری از كارهای مخصوصی است كه دل آدمی مشتاق آن باشد و تمايل به آن را داشته باشد. اما صوم در فرهنگ و شریعت دینی عبارت است از خودداری و پرهیز از چیزهایی خاص در زمان معین.

روزه از جمله عبادات دیرینی است که پیدایش آن را می توان با رانده شدن حضرت آدم (ع) و حوا از بهشت مقارن دانست. خداوند در آیه ۱۸۳ سوره بقره ضمن بیان وجوب روزه در ماه رمضان برای مسلمانان به این نکته که روزه پیش از این بر امت های گذشته نیز واجب بوده است اشاره فرموده اند: یا ایها الذین آمنوا کتب علیکم الصیام کما کتب من قبلکم. حضرت امیرالمومنین در این باره می فرماید: روزه عبادت قدیمی است که خدا هیچ امتی را از آن معاف نداشته است.

فلسفه روزه داري، تکامل جسم و جان است چرا که گفته اند: عقل سالم در بدن سالم است. پيامبر (ص) فرمودند: صومو تصحوا؛ روزه بگيريد تا سلامت شما تضمين شود. در روايات آمده است که براي روزه دار، دو خرسندي وجود دارد: يک خرسندي به هنگام افطار و ديگري موقع ديدار خدا. در اثر روزه اطمينان و آسايش براي انسان به وجود مي آيد، زيرا انسان درک مي کند که با روزه داري با خداي جهان و آفريننده خود رابطه پيدا کرده است. قرآن کريم مي فرمايد: آگاه باشيد که با ذکر خدا قلب انسان اطمينان پيدا مي کند و بدون ترديد، اطمينان، از بهترين وسايل دفع کننده اضطراب و وحشت و ترس است.

تفاوت روزه در ادیان از جهت تعداد روزها و چگونگی روزه هاست، هرچند در ادیان مختلف جزئیات و كیفیت روزه تفاوت دارد اما اصل حكم روزه وجود دارد و هدف آن به طور كلی تهذیب نفس و ایجاد طهارت و پاكی معنوی و رفع رنج و بلاست.



روزه در آيين زرتشت EMRI

در آیین زرتشت، زرتشتیان باید در سه بخش معنوی شنوایی، اندیشه و احساس همیشه روزه باشند؛ به اين معنا كه از طریق این سه حس از نیكی دور نشوند و "اندیشه و احساس و شنوایی"شان همیشه سرشار از نیكی باشد. با این حال زرتشتیان برای افراط نكردن در خوردن گوشت حیوانات روزهای دوم، دوازدهم، چهاردهم و بیست و یكم هر ماه از خوردن گوشت پرهیز می كنند. همچنین زرتشتیان پس از مرگ یكی از نزدیكان، به مدت سه شب از پختن یا خوردن گوشت پرهیز می كنند.



روزه در دين يهود

روزه گرفتن از عبادات یهودیان بوده ‌است که چندین بار در عهد عتیق به آن اشاره شده ‌است. موسی پیش از دریافت الواح عهد از یهوه، چهل شبانه‌روز در کوه سینا روزه گرفت و از خوردن و آشامیدن پرهیز كرد. در تورای (تورات) مقدس، برای اولین بار دستور روزه گرفتن برای روز كیپور (بخشش گناهان) در دهم ماه تیشری ذكر شده است. روزه داري در دين يهود به نیات مختلفی گرفته می شود که می توان آن را به سه بخش تقسیم کرد: توبه و طلب بخشش، یادآوری یک مناسبت و یا سوگواری، تلاش برای تحقق یک آرزو یا استجابت حاجت. از نگاه دین یهود كلمهٔ صُوم تنها به معنی پرهیز از خوردن و آشامیدن نیست، بلكه خودداری از لذایذ جسمانی (مانند استحمام، استفاده از عطر و...) را نیز شامل می گردد.

در شریعت یهود همه واجبات دینی برای دختران از سن ۱۲ سالگی و برای پسران از ۱۳ سالگی شروع می شود و اجباری است. روزه نیز مشمول این حکم است. تمامی قوانین روزه داري برای افراد سالم وضع شده است و بیماران، زنان باردار و شیرده، دختران و پسرانی كه هنوز به سن شرعی نرسیده اند و پیران به شرط مشورت با مرجع دینی مطلع و آگاه در موارد خاص معاف از روزه مي باشند.



روزه و مسيحيت

حضرت مسیح نیز چنان كه از انجیل استفاده می شود چهل روز روزه داشته است. حواریون پس از عیسی(ع) نيز روزه می داشته اند.

در اناجیل به وجوب روزه تصریح شده و روزه دار را ستوده و او را از ریا برحذر داشته است.

حضرت عیسی خود به روزه عملاً و قولاً توجه داشته و شاگردانش نیز پس از وی به امر روزه توجه داشته اند. حیات حواریون و مومنین- (مسیحی) ایام گذشته، عمری مملو از افکار، لذت و زحمات بیشمار و روزه داری بود.

چند نکته ای که در این دین حائز اهمیت است:

در مسیحیت دو واژه روزه و پرهیز وجود دارد که بین این دو تفاوتی وجود دارد به این نحو که در ایامی که باید پرهیز را رعایت کرد، تنها از مصرف گوشت پرهیز میکنند ولی در ایام رعایت روزه همراه با پرهیز از گوشت غذای مصرفی و دفعات وعده غذا هم محدود میشود.

یکی از روزهای مهم در مسیحیت روز عید پاک یا the easter day است که به مناسبت قیام عیسی از قبر گرامی داشته میشود. هفته پیش از این روز «هفته مقدس» گفته میشود که در تعیین بسیاری از روزه ها هم نقش مهمی دارد.

بعضی از دلایل روزه گرفتن مسیحیان به شرح زیر میباشد:

1- اینکه دل در حضور خدا نرم و فروتن شود.

2- مسیحیان به صدا و هدایت حضور خدا حساس باشند.

3- نفس سرکش ضعیف و سرکوب باشد.

4- پرستش و دعای مسیحی قویتر و موثرتر باشد.

روزه های مهم مسیحیان عبارت است از:

1- روزه روز جمعه قبل از عید پاک که در قرن دوم متداول بود.

2- روزه غیرکامل دوشنبه تا پنجشنبه هفته مقدس

3- روزه چهل روز قبل از عید پاک

4- روزه چهل روز قبل از هفته مقدس

5- روزه چهارشنبه و جمعه هر هفته؛ به مناسبت روز توطئه یهودیان برای دستگیری عیسی و روز جمعه بدلیل به صلیب کشیدن عیسی

6- روزه های فصلی

7- روزه، بعنوان کفاره گناهان

روزه روزهای یکشنبه، روز عید پاک، روزه در روز نیطیکاست - بدان سبب که روز جشن و شادمانی است - ممنوع است. ولي مسيحيان مي توانند در روز جمعه قبل عيد پاك، چهل روز قبل از عيد پاك، چهل روز قبل از هفته مقدس روزه بگيرند.



روزه داري در اسلام

روزه در اسلام عبادتی است که انسان برای انجام فرمان خدا از اذان صبح تا اذان مغرب تمام روزهای ماه رمضان از چیزهایی که روزه را باطل می‌کند خودداری نماید. روزه داري ماه رمضان يك فريضه واجب براي تمام مسلمانان بزرگسال است. با اين حال، برخي افراد مانند بيماران و مسافران از اين فريضه ديني معاف مي شوند، چراكه روزه داري براي اين افراد طاقت فرسا است و خداوند براي افراد با ايمان، راحتي و آسايش را مي خواهد و نه سختي. طبق آيات قرآن و روايات شيعه هر بيمار و يا فردي با هر درجه اي از بيماري معاف از روزه نيست. اگر شدت بيماري در حدي باشد كه در آن حد، روزه داري منجر به ضرر جسمي براي بيمار شود، روزه گرفتن مجاز نخواهد بود. در آيات قرآن اين حد و مرز براي بيماري هاي مختلف به صورت كمي بيان نشده است. بلكه به صورت كيفي و قدرت و توانايي بيمار در روزه داري بيان شده است. به عبارت ديگر، اگر بيمار قدرت و توانايي روزه گرفتن را داشته باشد، بايد روزه بگيرد و اگر در اين مورد احساس ضعف كند، نبايد روزه بگيرد.



از امام جعفر صادق عليه السلام نيز در مورد حد بيماري که موجب حرام شدن روزه می شود پرسش کردند و آن بزرگوار در پاسخ فرمودند: حد معينی برای بيماري وجود ندارد و شخص بيمار در بيماری خود امين است و خود بيمار از هر کس ديگر به خود داناتر است(تهذيب الاحکام-حديث ٧٥٨ و ٧٥٩).

أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ. أَيَّامًا مَّعْدُودَاتٍ فَمَن كَانَ مِنكُم مَّرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ فَمَن تَطَوَّعَ خَيْرًا فَهُوَ خَيْرٌ لَّهُ وَأَن تَصُومُواْ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ. شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِيَ أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِّنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ فَمَن شَهِدَ مِنكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ وَمَن كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ يُرِيدُ اللّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلاَ يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ وَلِتُكْمِلُواْ الْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُواْ اللّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ. آيات 185-183 سوره بقره

ای اهل ایمان روزه بر شما واجب شد ، چنانکه بر امت های گذشته واجب شده بود ، باشد که پرهیزکار شوید. روزهای شمرده شده ای را ( روزه بدارید ) و هر که از شما بیمار یا در سفر باشد روزهای دیگری ( روزه ) بگیرد و بر کسانیکه روزه طاقت فرساست در عوض هر روز تهیدستی را طعام دهند و هر که با میل کار خیری کند آن برایش بهتر است و روزه گرفتن برای شما بهتر است. ماه رمضان ماهی است که قرآن بعنوان راهنمای مردم و حجت های روشنگر و فارق میان حق و باطل در آن نازل شده است. پس هر که از شما این ماه را دریافت ، روزه بگیرد و هر که بیمار یا در سفر بود به همان تعداد در روزهای دیگری قضا کند ، خدا برای شما آسانی می خواهد.



مراتب روزه داري

روزه از نظر مراتب و از زاويه نقشي كه در تكامل انسان دارد به سه دسته تقسيم مي شود. از همين روست كه علماي اخلاق و سير و سلوك، روزه را به روزه عوام، روزه خواص و روزه خواص خواص تقسيم كرده اند.



روزه عوام

اين مرتبه از روزه با پرهيز از مفطرات روزه صورت مي پذيرد. با شرحي كه دركتاب هاي فقهي آمده است، اين مرتبه از روزه آسان ترين و پايين ترين مرتبه روزه است. از پيامبر(ص) روايت شده است كه :

آسان ترين چيزي كه خداي متعال بر روزه دار در روزه داري اش واجب ساخته است، نخوردن و نياشاميدن است.



روزه خواص

در اين مرتبه از روزه، روزه دار تنها به پرهيز از مفطرات روزه بسنده نمي كند، بلكه از همه حرام هاي الهي پرهيز مي نمايد. از اين رو اجتناب از مفطرات شرط درستي روزه است و اجتناب از حرام ها شرط قبولي آن.


کلمات کلیدی