Interio

کلینیک مجازی دیابت پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم

دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی تهران

1390/10/27 | ایجاد کننده: Admin

چه تفاوتهايي در تشخيص ديابت سالمندان در مقايسه با ديابت دوران جواني وجود دارد؟



با توجه به زندگي شهرنشيني و افزايش كم‌تحركي در جامعه، شيوع بيماري ديابت روزبه‌روز بيشتر مي‌شود. افزايش سن نيز منجر به افزايش شيوع ديابت مي‌شود. به‌طوري كه شيوع ديابت از 4/1 درصد در سنين 44-25 سالگي به بيش از 10 درصد در سنين بالاي 65 سال مي‌رسدو به‌عبارتي افزايش 7 برابری درشيوع اين بيماری درمقايسه با سنين كمتر از 45 سال ديده مي‌شود. لذا مجامع بين‌المللي پيشنهاد مي‌كنند كه در افراد بالاي 45 سال، حداقل هر سه سال يك بار، سنجش قند خون ناشتا صورت بگيرد. درمان و كنترل ديابت در افراد سالمند مشکلاتي دارد چراکه معمولاً اين افراد به بيمارهاي ديگری نيز مبتلا هستند و اين قضيه منجر به مشكل‌تر شدن كنترل قند خون مي‌شود. و يا حتي ممكن است بيمار صرفاً مبتلا به ديابت باشد ولي به‌دليل کبر سن و ابتلا چندساله به ديابت، با عوارض ديابت در سنين كهنسالي مراجعه نمايد. به‌هرحال درصورتي كه فرد ديابتي تحت مراقبت فردي مسئول قرار گيرد و نيز همكاري خوبي با پزشك و پرستار خود داشته باشد، كنترل مناسب قند خون امكان‌پذير خواهد بود. تغييرات فيزيولوژيكي چندي در بدن ما با افزايش سن رخ مي‌دهد. افراد سالمندي كه در معرض ابتلا به ديابت و يا پيشرفت ديابت قبلي هستند، معمولاً علائم كلاسيك ديابت را بروز نمي‌دهند. در واقع به دليل اين تغييرات فيزيولوژيكي مرتبط با سن، بعضي از علائم ديابت مخفي مانده و يا تشخيص آن مشكل مي‌شود. از جمله علائم كلاسيك ديابت تشنگي شديد، افزايش و تكرر ادرار و نيز كاهش وزن عليرغم پرخوري مي‌باشد. افراد سالمند معمولاً دچار اين علائم نمي‌شوند، اما ممكن است بي‌حال و مريض‌احوال باشند و يا با وجود اشتهاي طبيعي، وزنشان به‌تدريج كم شود. از اين‌رو بهتر است انجام آزمايش خون جهت بررسي قند خون جزئي از معاينات معمول افراد سالمند باشد. معيارهاي آزمايشگاهي تشخيص ديابت در سالمندان مشابه ساير گروههاي سني است. قند خون طبيعي کمتر از 100 ميلي گرم در دسي ليتر مي باشدواگر به بالای 126 برسد ديابت محسوب مي شود.هرچندمحدوده 126-100 ديابت نيست ولي فرد را در معرض بعضي از عوارض ديابت از جمله عوارض قلبي- عروقي قرار ميدهد. هرگز فراموش نشود كه ديابت يك بيماري بسيار جدي است و به‌كار بردن اصطلاحاتي مانند «ديابتم خفيف است» و يا «قندم كمي بالاست» ويا«قند عصبي دارم »كاملاً خطاست. ديابت يك بيماري مزمن و جدي است كه نياز به مراقبت و نظارت مداوم جهت كنترل مطلوب قند خون و پيشگيري از بروز عوارض ناشي از قند خون بالا دارد.



آيا غلظت قند خون افراد ديابتي هميشه بالاست؟



در هر فرد مبتلا به ديابت، قند خون قبل غذا بايستي در محدوده طبيعي (100-70 ميلي‌گرم در دسي‌ليتر) و قند خون زمان خواب 140-100 باشد. افراد ديابتي همانند افراد طبيعي در معرض افت قند خون هستند. نكته مهم اينجاست كه در افراد جوان ديابتي در مقايسه با سالمندان مبتلا به ديابت، معمولاً حملات ناشي از افت قند خون سريعتر شناسايي و درمان مي‌شود.از علائم آغازين حمله افت قند خون مي‌توان به اين علائم اشاره نمود: اغتشاش شعور (گيجي) يا فراموشي، رنگ‌پريدگي، تعريق، عدم تمركز حواس، تحريك‌پذيري، گزگز و مورمور دور لب، افت دماي بدن، كابوس شبانه و بي‌خوابي. به‌دنبال افت قند خون، تغييراتي در جريان خون مغز رخ مي‌دهد كه ممكن است در افراد سالمند به‌دليل سفت شدن سرخرگها و يا ابتلا سيستم عصبي به‌دليل ابتلا به ديابت، اين علائم به‌راحتي بروز نكنند. لذا بارها مشاهده مي‌شود كه سالمندان ديابتي كه تنها زندگي مي‌كنند ممكن است بر اثر افت قند خون زمين خورده و يا بيهوش شوند. پايين افتادن قند خون موجب لرزش بدن مي‌شود. درصورت مشاهده علائم فوق، بايستي سريعاً قند خون اندازه‌گيري شود. اگر نتوانستيد قند خون فرد سالمند را اندازه بگيريد، اندكي قند (1 يا 2 قاشق چايخوري عسل و يا يك فنجان شير و يا نصف ليوان آب‌ميوه) به بيمار بخورانيد و آثار آن را مشاهده كنيد. درصورتي كه بيمار شما بيهوش باشد سعي در خوراندن مواد قندي نكنيد و در اسرع وقت بيمار را به اولين مركز درماني ببريد. از جمله علل افت قند خون مي‌تواند انجام حركات و فعاليتهايي باشد كه فرد به آنها عادت ندارد مثلاً با انجام كارهاي باغباني در يك روز آفتابي، ممكن است چنين حالتي رخ دهد. توجه داشته باشيد كه در هواي سرد، خطر مضاعف افت قند خون و دماي بدن وجود دارد. لذا درصورت امكان بهتر است فرد سالمند در اين گونه شرايط آب و هوايي نزد بستگان خود بماند. گاهي نيز ممکن است که فرد سالمند خوردن يك وعده غذا را فراموش كند، لذا كنترل و توجه به رژيم غذايي فرد سالمند مبتلا به ديابت امري مهم است. در مقابل، فرد سالمند ممكن است دچار حملات افزايش قند خون شود. علائم بالا رفتن قند خون شامل تكرر ادرار يا بي‌اختياري در دفع ادرار و تشنگي است. سالمندان به سهولت دچار كم‌آبي مي‌شوند زيرا ممكن است نتوانند مايعات كافي بنوشند تا جبران ادرار دفع‌شده نمايند در نتيجه به‌دنبال بالا رفتن قند خون علائمي مانند خستگي، خواب‌آلودگي، گيجي و آشفتگي در آنها پديدار مي‌شود. عفونتهاي مختلف حتي يك عفونت ويروسي جزئي نظير سرماخوردگي ممكن است سبب افزايش بيشتر قند خون شوند. لذا اندازه‌گيري مرتب و مكرر قند خون و اقدام لازم و به‌موقع در صورت بالا بودن آن بسيار مهم است. گاهي اوقات فرد سالمند به‌دليل درمان ديابت و مصرف قرصهاي خوراكي پايين‌آورنده قند خون يا انسولين دچار علائم افت، ازدياد و يا نوسان بيش از اندازه قند خون مي‌شود. درصورت بروز مكرر هريك از اين علائم، بايد به پزشك مراجعه شود.



چه تفاوتهايي در درمان افراد سالمند مبتلا به ديابت در مقايسه با جوانان ديابتي وجود دارد؟



درمان ديابت به‌طور كلي در سالمندان مشابه جوانان است با اين تفاوت كه گاهي اوقات ناتواني‌ها و مشكلات جسماني و يا اختلال در كاركرد بعضي اعضاي حياتي بدن مانند قلب و كليه در بعضي از سالمندان، منجر به اين مي‌شود كه اجراي درمان‌هايي كه در گروه سني جوانان معمول و رايج است، در مورد سالمندان به‌سختي صورت گيرد و لذا تصميم‌گيري درماني بر حسب وضعيت فعاليت بدني و شرايط كاركرد اعضاي حياتي سالمند تفاوتهايي ولو جزئي خواهد داشت. به‌عنوان مثال هدف از كنترل قند خون با توجه به هموگلوبين گليكوزيله HbA1C، كه وضعيت قند خون در عرض سه ماه گذشته را نشان مي‌دهد، در جوانان ديابتي هدف رسيدن HbA1C به زير 7% ولي در سالمندان زير 8% مي‌باشد.



چرا يك فرد ديابتي نياز به درمان دارد؟



در افراد سالم، غده پانكراس (لوزالمعده) مسئول تهيه و ساخت ماده‌اي به‌نام انسولين است كه به ورود قند از خون به اندام و ماهيچه‌ها و مصرف آن در اعضاي بدن کمک مي‌کند. در افراد ديابتي نوع دو ساخت و ترشح انسولين مشابه افراد طبيعي است ولي بدن قادر به استفاده صحيح از اين انسولين نيست و لذا قند همچنان در خون باقي مانده و برخلاف افراد طبيعي مورد مصرف اعضاي بدن قرار نمي‌گيرد. بعد از گذشت چند سال از ابتلا به ديابت، ممكن است توليد انسولين کاهش يابد در نتيجه فرد ديابتي نيازمند مصرف قرص و يا انسولين خواهد بود. فراموش نشود كه درمان دارويي و يا مصرف انسولين، هرگز جايگزين رژيم غذايي توصيه‌شده و ورزش نخواهد بود. در ضمن درايامي که فرد سالمند سرما خورده و يا بيماري ديگري علاوه بر ديابت دارد نبايد از مصرف درمان‌هاي طبي توصيه‌شده غافل باشد. به‌طور معمول درمان ديابت يا درمان خوراكي از طريق مصرف قرصهاي خوراكي پايين‌آورنده قند خون ويا درمان تزريقي از طريق انوع مختلف انسولين مي‌باشد. البته روشهاي درماني ديگري نظير پيوند پانكراس نيز وجود دارد که تحت بررسي قراردارند.



قرصهاي خوراكي پايين‌آورنده قند خون



افزايش قند خون هشتاد تا نود درصد افرادي كه پس از 60 سالگي ديابت آنها تشخيص داده مي‌شود، با مصرف يك نوع داروي خوراكي پايين‌آورنده قند خون كنترل مي شود. درصورتي كه يک نوع قرص نتواند قند خون بيمار را كنترل كند پزشك ممكن است يكي از سه روش زير را پيش بگيرد: 1. ميزان مصرف روزانه همان قرص را افزايش دهد. 2. يك قرص جديد و يا انسولين به درمان قبلي بيفزايد. 3. به‌جاي اين قرصها، قرص ديگر و يا انسولين توصيه نمايد. معمولاً افراد سالمند دچار فراموشي و يا نگران فراموش كردن مصرف مرتب داروي خود هستند. مي‌توان قرص‌هاي لازم روزانه يا هفتگي را در ظرف خاصي كه در دسترس ‌باشد (و يا ظرفهای مخصوص که در داروخانه‌ها موجود است) قرار داد. با افزايش سن، احتمال مصرف چندين دارو بدليل ديابت و يا ابتلا به ساير بيماريها بيشتر مي‌شود. گاهي اوقات اين داروها با هم تداخل دارند. از اين رو بهتر است به هنگام مراجعه به پزشك، كليه داروهايي راكه فرد سالمند در حال حاضر مصرف مي‌نمايد، همراه داشته و به پزشك نشان دهد.