Interio

کلینیک مجازی دیابت پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم

دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی تهران

1390/10/26 | ایجاد کننده: Admin

چگونه ديابت منجر به بروز مشكل كليوي مي‌شود؟

ديابت يا بيماري قند به‌علت ناتواني بدن در توليد يا مصرف انسولين پديد مي‌آيد. انسولين ماده‌ايست كه در بدن توسط لوزالمعده توليد مي‌شود و باعث مي‌گردد قند يا به عبارتي مهمترين منبع انرژي بدن مورد استفاده سلولها قرار گيرد.

ديابت شايعترين علت نارسايي كليه در دنيا و ايران است. هر ساله تعداد زيادي از افراد جامعه به نارسايي كليه مبتلا مي‌شوند، كه درصد قابل توجهي از اين بيماران كه درمانهاي پرهزينه و سختي همچون دياليز و پيوند كليه لازم دارند مبتلايان به ديابت هستند.

در داخل كليه‌ها رگهاي خوني كوچكي كه حاوي سوراخهاي كوچكي هستند وجود دارند. هنگام عبور خون در داخل اين رگهاي خوني مواد زائد بدن كه در خون هستند از طريق سوراخهاي ديواره رگ وارد لوله‌هاي كليوي مي‌شوند و پس از طي مراحلي, ادرار را تشكيل مي‌دهند. اما مواد مفيد براي بدن مثل پروتئين‌ها و سلولهاي خوني به‌دليل اندازه بزرگشان از اين سوراخها رد نمي‌شوند. اين رگهاي خوني مثل يك صافی براي بدن عمل مي‌‌كنند. ديابت مي‌تواند اين دستگاه صافي را تخريب كند.

قند خون بالا باعث افزايش حجم خوني مي‌شود كه از داخل رگهاي كليه مي‌گذرند و به مرور زمان و پس از گذشت چند سال اين افزايش حجم خون موجب مي‌شود تا سوراخهاي اين رگها وظيفه خود را به‌خوبي انجام ندهند و حتي مواد بزرگ مثل پروتئين را از خود عبور دهند. پس، اولين مرحله مشكل كليوي دفع نوعي پروتئين در ادرار بيمار به نام آلبومين مي‌باشد. كه ابتدا مقدار آن كم است و اگر زود تشخيص داده شود با درمانهاي متفاوت مي‌توان از بدتر شدن آن جلوگيري كرد ولي اگر تشخيص داده نشود ميزان دفع پروتئين در ادرار افزايش پيدا مي‌كند و به دنبال آن كليه‌ها نارسا شده و عملكرد خود را از دست مي‌دهند.

در اين مرحله مشكل ديگري كه براي بدن پيش مي‌آيد اين است كه كليه‌ها ديگر توان دفع مواد زائد بدن(مثل كراتينين و اوره) را ندارند و اين مواد در داخل بدن جمع مي‌شوند و براي خروج آنها بايد بيمار دياليز شود و يا پيوند كليه دريافت نمايد.

در بيشتر مبتلايان به ديابت نوع 1، اولين نشانه‌هاي گرفتاري كليه 20 – 15 سال بعد از شروع بيماري مشاهده مي‌شوند ولي در بيماران ديابتي تيپ 2، بعلت معلوم نبودن زمان شروع بيماري، زمان بروز اين واقعه هم قابل پيش بيني نبوده و ممكن است در ابتداي تشخيص بيماري نيز مشكل كليوي وجود داشته باشد.

چگونه از ايجاد يا پيشرفت بيماري كليه پيشگيري کنيم؟

چند عامل در پيشگيري موثر هستند:

1 – كنترل قند خون: نگه‌داشتن قند خون در محدودة طبيعي مهمترين نكته در پيشگيري و يا به تأخير انداختن عوارض كليوي مي‌باشد. قند خون ناشتاي كمتر از 120 و قند خون 2 ساعت پس از غذاي كمتر از 160 مطلوب است. همچنين از شاخصي به نام هموگلوبين A1c ( كه وضعيت قند خون در سه ماه گذشته را نشان ميدهد) مي توان استفاده كرد كه مقدار آن (در اغلب بيماران) بايد كمتر از 7% باشد.

2 – فشار خون بالا از عوامل بسيار مهم در ايجاد مشكلات كليوي است. همچنين سابقة خانوادگي فشار خون بالا در فرد ديابتي احتمال ابتلا به بيماريهاي كليوي را زيادتر ميكند. فشار خون مطلوب براي يك بيمار ديابتي كمتر از 80/130 مي‌باشد.

اگر مبتلا به فشار خون بالا هستيد بارعايت نكات زير مي‌توانيد آن را به حد طبيعي برسانيد:

1- مصرف بسيار كم نمك

- استفاده از مقادير كم نمك در هنگام طبخ غذا

- پرهيز از مصرف غذاهاي شور نظير چيپس، ترشي و...

2 – در صورت اضافه وزن، وزن خود را كاهش دهيد. براي پي‌بردن به اين مسأله با پزشك خود مشورت كنيد.

3 – عفونت ادراري

توجه داشته باشيد كه شيوع عفونت ادراري در خانمها بيشتر از آقايان ودر خانمهاي ديابتي بيشتر از خانمهاي غيرديابتي است. در ضمن بيماران ديابتي ممكن است علي‌رغم داشتن عفونت ادراري، علائم خفيف داشته باشند يا بدون علامت باشند.

با مشاهده علائم زير، براي تشخيص يا رد عفونت ادراري به پزشك مراجعه كنيد:

- سوزش ادرار

- تكرر ادرار (نياز مكرر به دفع ادرار)

- ادرار كدر يا خوني رنگ

- كمردرد

4 – مصرف كم پروتئين، مصرف گوشت قرمز، ماهي، پنير و ديگر غذاهاي پروتئيني را تحت نظر كارشناس تغذيه, محدود كنيد.

5 – مصرف سيگار و الكل را ترك كنيد.سيگار كشيدن علاوه بر تأثير روي فشار خون سير ساير عوارض بيماري ديابت را نيز سرعت مي‌بخشد.

6- كنترل دقيق فشار خون : فشار خون در بيمار ديابتي بايد هميشه كمتر از 80 /130 نگهداشته شود. با مصرف داروهاي پايين آورنده فشارخون و كاهش مصرف نمك و كاهش وزن مي توان فشار خون را در حد مطلوب نگهداشت.

7– از توصيه‌هاي بسيار ضروري و مهم، انجام تمرينات ورزشي منظم و مداوم بمدت 20 دقيقه الي نيم ساعت در روز مي‌باشد. فعاليت بدني و ورزش روزانه آثار مفيد زيادي دارد كه شامل موارد زير است:

- كمك به كنترل فشار خون

- كاهش قند خون

- كاهش چربي خون

- كمك به وضعيت روحي در برطرف كردن احساس كسالت و بي‌حوصلگي در شما

- بررسي كار كليه در ابتدا و بصورت ادواري

تشخيص درگيري كليه در بيماران ديابتی

در بيماران ديابتي نوع I پنج سال بعد از تشخيص ديابت آزمايش ادرار 24ساعته جهت تعيين وجود پروتئين در ادرار داده مي‌شود و بعد ها در فواصل زمانی معينی تکرار می شود.اما در بيماران ديابتي نوع II اين آزمايشات از بدو تشخيص بيماری انجام می شوند

اثر بارداري در بيماران ديابتي با درگيری کليوی

در صورت وقوع بارداری در خانمهای ديابتی مبتلا به درگيری کليه ممکن است به طور موقت کارکرد کليه اختلال بيشتری پيدا کند که معمولا بعد از ختم حاملگی اصلاح می شود. در موارد بسيار کمی ممکن است اختلال کارکرد کليه به قدری باشد که پزشک معالج اجازه باردار شدن را به بيمار ندهد.