Interio

مرکز تحقیقات استئوپروز پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم

دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی تهران

1389/07/13 | ایجاد کننده: 4

هدف اصلی از درمان در استئوپروز پیشگیری از شکستگی و کاهش بروز آن،تثبیت افزایش تراکم استخوان،تخفیف عوارض همراه با شکستگی و بهبود عملکرد جسمانی بیمار است.درمان شامل روش های غیر دارویی و دارویی است.

درمان های غیر دارویی:

دریافت کافی کلسیم و ویتامین-د در رژیم غذایی، ورزش و تغییر سبک زندگی،همگی در دسته درمان های غیر دارویی استئوپروز قرار می گیرند.

تغذیه سالم(رژیم غذایی):

کلسیم:

دریافت کافی کلسیم در رژیم غذایی محور اصلی پیشگیری و درمان استئوپروز است.لبنیات بعنوان منبع اصلی کلسیم می توانند بطور روزانه مورد استفاده قرار گیرند.دریافت کلسیم تا 2500 میلی گرم در روز، در صورت عدم وجود اختلال کلیوی موجب هیپر کلسیوری یا تشکیل سنگ نمی شود.

مقدار توصیه شده دریافت روزانه کلسیم المنتال(رژیم غذایی + مکمل) برای گروههای سنی مختلف به شرح زیر می باشد: EMRI

→  کودکان4-8 ساله: 800mg

→  نوجوانان9-18 ساله:1300mg

→  زنان قبل از یائسگی و مردان بالغ تا سن 50 سالگی:1000mg

→  افراد بالاتر از 50 سال:1500mg

→  زنان باردار یا شیرده:1000mg

ویتامین-د:

این ویتامین موجب افزایش جذب کلسیم و فسفات از روده و بازجذب کلسیم از کلیه ها می شود.

منابع ویتامین-د:
    ο  تغذیه
    ο  تولید در پوست به کمک نور خورشید

با افزایش سن، جذب روده ای و تولید پوستی این ویتامین کاهش می یابد.

مقدار توصیه شده دریافت ویتامین-د بطور روزانه از همه منابع (رژیم غذایی+مکمل)بصورت زیر است:

→  زنان و مردان 19-50 سال:400 واحد(10gµ)

→  مردان و زنان>50 سال:800 واحد(20gµ)

مصرف خوراکی مکمل ویتامین-د تنها در صورت همراهی با مکمل کلسیم می تواند خطر شکستگی را کاهش دهد.

منابع غذایی حاوی ویتامین-د:

◊  ماهی های چرب(ساردین، تن ماهی و...)، جگر و تخم مرغ می باشد.

◊  ریز مغذی ها: پروتئین، اسیدهای چرب و فیبرها اثراسیدهای چرب ضروری وفیبرها بر روی توده استخوانی و ریسک شکستگی نامعلوم است. مشخص شده است که دریافت پروتئین کافی در حفظ استخوان ویا به حداقل رساندن از دست رفتن استخوان در سالمندان اهمیت دارد.

کافئین،چای ، نمک،میوه و سبزیجات: EMRI

مصرف بالای کافئین (بیش از 4 فنجان قهوه در روز) بطور معنی داری با خطر شکستگی لگن در مردان و زنان مرتبط است.این اثر با چای دیده نمی شود. چنانکه در بعضی مطالعات اثر محافظتی مصرف چای بر شکستگی های لگن گزارش شده است.

اثرات سدیم بر تراکم استخوان دارای ابهام است.در مطالعاتی که دریافت سدیم به دقت اندازه گیری شده،مصرف روزانه بیش از 2100 میلی گرم( mmol90 )سدیم ،تاثیر منفی عمده ای در زنان و مردان داشته است.

افزایش مصرف میوه و سبزی می تواند در پیشگیری از استئوپروز موثر باشد.

سیگار و الکل:

قطع مصرف سیگار و الکل در جلوگیری از روند پیشرفت استئوپروز موثر است.

ورزش: EMRI

تمرین های تحمل وزن، تکامل استخوانی در کودکان و نوجوانان را افزایش داده و می تواند روند از دست دادن توده استخوانی در دوران میانسالی را کند نماید. زنان با استئوپروز باید حداقل 30 دقیقه در روز،3بار در هفته ورزش نمایند.

→ 

→ 

→ 

درمان های دارویی:

اندیکاسیون های درمان:

تمام خانم های یائسه و مردان 50 سال به بالا که یکی از شرایط زیر را داشته باشند،باید تحت درمان دارویی قرار بگیرند:

→  شکستگی اخیر نواحی هیپ یا مهره(بالینی یا مورفومتریک)

→  شکستگی قبلی به همراه استئوپنی

→  T-score䁤2.5- در هر ناحیه

→  استئوپنی به همراه خطر بالای شکستگی(نظیر مصرف گلوکوکورتیکوئیدها یا بی تحرکی کامل و طول مدت)

→  استئوپنی به همراه خطر 10 ساله شکستگی هیپ (3%) یا خطر 10 ساله هرگونه شکستگی ماژور ناشی از استئوپروز (20%)(با استفاده از جداول FRAX منطبق با الگوریتم WHO)

درمان های دارویی که در حال حاضر مورد استفاده قرار می گیرند بیشتر ضد باذجذب استخوانی هستند وروی کاهش turn over استخوان اثر می گذارند.

درمان های دارویی رایج و مورد استفاده عبارتند از:

کلسیم:

نیاز روزانه به کلسیم 1000-1500 میلی گرم است که می توان آن را از طریق رژیم غذایی یا دارو تامین کرد.کپسول های کربنات کلسیم و یا کلسیم-د 500 میلی گرمی،حاوی 200 میلی گرم کلسیم المنتال و کپسول های کربنات کلسیم 1250 میلی گرمی و کلسیم فورت، حاوی 500 میلی گرم کلسیم المنتال هستند.
  •  عوارض جانبی: نفخ، یبوست
  •  منع مصرف: هیپر کلسیوری(دفع کلسیم بیش از 300 میلی گرم در 24 ساعت) که با تجویز دیورتیک های تیازیدی قابل کنترل نباشد.

ویتامین-د: EMRI

دوز معمول آن 400-800واحد در روز است.پرل های ویتامین-د حاوی 50000واحد از این ترکیب می باشند،لذا می توان 1-2 عدد پرل در ماه تجویز نمود.
  •  عوارض جانبی: هیپرکلسمی، هیپرکلسیوری و هیپر فسفاتمی.

بیس فسفونات ها:

این داروها ضد باذجذب استخوان هستند.مطالعات اخیر اثربخشی بالای این گروه از داروها را در پیشگیری از شکستگی های مهره ای(40-50%) و غیر مهره ای(20-40%) نشان می دهد.

این داروها خط اول درمان استئوپروز بعد از یائسگی ،پیشگیری و درمان استئوپروز ناشی از مصرف طولانی مدت گلوکوکورتیکوئید ها و درمان برای مردان غیر هیپوگنادال دچار کاهش تراکم استخوانی مبتلا به استئوپروز هستند.

-آلندرونیت: EMRI

این دارو بصورت قرص های 10 میلی گرمی (مصرف روزانه) و 70 میلی گرمی(مصرف هفتگی) برای درمان و با دوز نصف برای پیشگیری تجویز می شوند.دارو باید صبح ناشتا با معده خالی(نیم ساعت قبل از صبحانه)با یک لیوان بزرگ آب ( cc250( مصرف شود.باتوجه به احتمال ازوفاژیت ،بیمار حداقل تا نیم ساعت بعد از مصرف دارو حالت ایستاده و یا تشسته داشته باشد.
  •  عوارض جانبی: سوزش سردل، سوء هاضمه، احساس ناراحتی زیر جناغ و درد هنگام بلع و در موارد نادر، اروزیون، زخم و خونریزی مری.
  •  منع مصرف: حساسیت به بیس فسفونات ها، هیپوکلسمی، GFR کمتر از 35 میلی لیتر در دقیقه، اختلال در تخلیه مری، عدم توانایی در حفظ حالت نشسته یا ایستاده برای مدت 30 دقیقه، حاملگی و شیردهی (گروه C ).

-اتیدرونیت:

انتخاب دوم بعد از آلندرونیت می باشد.این دارو در کاهش شکستگی های مهره ای موثر است.این دارو با دوز 400 میلی گرم روزانه،برای 14 روز تجویز می شود که بصورت متناوب هر سه ماه تکرار می گردد.
  •  عوارض جانبی:اسهال، بطور کلی این دارو به خوبی تحمل می شود.
  •  منع مصرف: حساسیت به بیس فسفونات ها، کراتینین بیش از 5 میلی گرم در دسی لیتر، حاملگی(گروهB).

-ریزدرونیت:

این دارو تراکم استخوان را در ناحیه ستون فقرات و هیپ افزایش می دهد.ریزدرونیت در پیشگیری از کاهش تراکم استخوان در ساعد نیز موثر است و خطر شکستگی ستون فقرات، هیپ و سایر نواحی غیر از مهره ها را 30% تا 50% کاهش می دهد. ریزدرونیت بصورت قرص های 5 میلی گرمی(مصرف روزانه) و 30 میلی گرمی(مصرف هفتگی)در دسترس است.
  •  عوارض جانبی: رسیک عوارض جانبی این دارو بر روی دستگاه گوارش فوقانی کم گزارش شده است.
  •  منع مصرف:حساسیت به بیس فسفونات ها، هیپوکلسمی.

کلسی تونین:

کلسی تونین خط دوم درمان در خانم های یائسه مبتلا به استئوپروز است.می توان از این دارو در خانم های سنین قبل از یائسگی که باردار نمی باشند و نیز در مردان مبتلا به استئوپروز استفاده نمود.این دارو، خط اول درمان برای کاهش درد همراه با شکستگی های مهر های حاد می باشد.

اسپری داخل بینی کلسی تونین با دوز یک پاف روزانه(هر پاف معادل 200 واحد)تجویز می شود.استفاده از این اسپری با این دوز می تواند 36% کاهش در بروز شکستگی های جدید ایجاد کند.فرم های خوراکی و زیر جلدی این دارو نیز موجود می باشد.
  •  عوارض جانبی: احساس ناراحتی در بینی بصورت رینیت، تحریک مخاط بینی و خونریزی گهگاهی.
  •  منع مصرف: حساسیت به دارو ، دوران بارداری و شیردهی (بعلت نبود مطالعات انسانی).

درمان جایگزینی هورمون(HRT): EMRI

درمان جایگزینی هورمون در زنان یائسه مبتلا به استئوپروز،از شکستگی های مهره ای و غیر مهره ای(هیپ) پیشگیری می کند.اما با توجه به عوارض آن در افزایش خطر سرطان پستان،خطر بیماری های ایسکمیک قلبی و ترومبوآمبولی وریدی در حال حاضر این دارو خط اول درمان استئوپروز نمی باشد.

HRT خط اول درمان پیشگیرانه برای خانم هایی است که قبل از 45 سالگی یائسه می شوند.

رالوکسیفن:

یک تنظیم کننده انتخابی گیرنده استروژن است که دارای اثرات آگونیستی استروژن بر روی استخوان و متابولیسم لیپید ها و اثرات آنتاگونیستی آن بر روی بافت پستان و رحم می باشد.رالوکسیفن ریسک شکستگی های مهره ای را با افزایش تراکم استخوانی در فقرات کمری و گردن فمور،کاهش می دهد.اثر بخشی این دارو در پیشگیری از شکستگی های غیرمهره ای هنوز اثبات نشده است. دوز این دارو برای پیشگیری از کاهش تراکم استخوانی در زنانی که به تازگی یائسه شده اند و برای درمان استئوپروز، 60 میلی گرم روزانه می باشد. EMRI
  •  عوارض جانبی: افزایش خطر ترومبوآمبولی وریدی تا سه برابر، گرگرفتگی، کرامپ های ساق پا و ادم محیطی.
  •  منع مصرف: زنان در سنین باروری، سابقه ترومبوآمبولی وریدی و حساسیت به دارو.

تری پاراتاید(هورمون پاراتیروئید انسانی نوترکیب):

تجویز متناوب تری پاراتاید،ساخت استخوان را بیش از جذب آن تحریک می کند و و در درمان استئوپروز بعد از یائسگی،استئوپروز مردان در معرض خطر شکستگی و یا عدم توانایی تحمل درمان های قبلی استئوپروز بکار می رود. میزان مصرف، 20 میکروگرم روزانه بصورت زیر جلدی می باشد.
  •  عوارض جانبی: تهوع،افت فشارخون وضعیتی،سردرد و هیپرکلسمی گذرا و بدون علامت.
  •  منع مصرف: مبتلایان به بیماری پاژه، بیمارانی که اپیفیزهای باز دارند، سابقه پرتو درمانی در اسکلت و بیمارانی که افزایش غیر قابل توجیه آلکالن فسفاتاز با منشا استخوان دارند.

ایپریفلاوون:

یک فلاوینوئید از دسته فیتو استروژن ها از دسته ترکیبات شبه استروژنی است که دارای اثرات آگونیستی و آنتاگونیستی روی گیرنده اسنروژن است و در سویا به مقدار فراوان یافت می شود.با دوز 200 میلی گرم،3 بار در روز در حفظ تراکم استخوانی ستون فقرات خانم های یائسه موثر است.هرچند تاثیری در پیشگیری از شکستگی های استئوپروتیک ندارد.در مردان و خانم های پیش از یائسگی توصیه نمی شود.

سدیم فلوراید:

محرک قوی برای افزایش تراکم استخوان های محوری است اما قادر به جلوگیری و کاهش شکستگی های مهره ای و غیر مهره ای در زنان یائسه مبتلا به استئوپروز نیست.لذا در حال حاضر برای درمان استئوپروز توصیه نمی شود.

ویتامین-K :

به منظور پیشگیری یا درمان استئوپروز بعد از یائسگی توصیه نمی شود.

در نهایت استفاده از درمان های دیگری همچون آندروژن ها،فاکتورهای رشد، استاتین ها واسترونتیوم رالنات در خانم های یائسه، همچنان مورد بحث و بررسی است.


کلمات کلیدی