Interio

مرکز تحقیقات استئوپروز پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم

دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی تهران

1392/10/25 | ایجاد کننده: 4

عوامل باروری و استئوپروز (پوکی استخوان)



استئوپروز يکي از بيماري هاي شايع دوران ميانسالي و سالمندي می باشد که عوارض آن هزينه زيادي را به جامعه تحميل مي کند. میزان ابتلا به این بیماری هم راستا ابتلا به بیماری سرطان پستان و رحم در خانم ها در نظر گرفته شده است. لذا در این راستا زنان به عنوان گروه در معرض خطر می باشد که می بایست مورد توجه قرار گیرد. عوامل مختلف که در ابتلا به این بیماری نقش دارند بارها مورد بررسی قرار گرفته است که از آن جمله می توان به سن، جنس، بی تحرکی، مصرف قهوه، سیگار و مصرف برخی داروها اشاره کرد. بنابراین می توان گفت آگاهي از عوامل خطر با اين بيماري، کادر بهداشتي و درماني و همین طور افراد را در جهت پيشگيري از این بیماری ياري مي دهد. در این بین عوامل باروري در دسته عوامل موثر بر تراکم استخوان از اهمیت ویژه ای برخوردار هستند. مطالعات علمی و پژوهشی مختلفی در ارتباط با این عوامل صورت گرفته است. که بر اساس نتایج این مطالعات میان بارداري (به ویژه بارداري با فواصل کمتر از سه سال)، تعداد فرزندان تغذيه شده با پستان، مدت شيردهي، سن شروع قاعدگی و ... با ابتلا به استئوپروز ارتباط وجود دارد. البته ارتباط مابین سابقه مصرف قرص هاي پيشگيري از بارداري "ال دي و اچ دي" و بیماری استئوپروز نيز گزارش شده است.

EMRI
 




 




 



البته قابل ذکر است، یکی از مهم ترین عواملی که موجب افزایش احتمال ابتلا به پوکی استخوان در خانم ها می شود یائسگی است. بين وضعيت يائسگي و تعداد سال هاي پس از يائسگي و ابتلا به استئوپروز ارتباط با قدرت بالا وجود دارد. قابل ذکر است شیوع این بیماری در زنان یائسه چهار برابر سایر زنان است.

سن شروع قاعدگی:

بر اساس مطالعات مختلف صورت گرفته، بین سن شروع قاعدگی و تراکم استخوان ارتباط وجود دارد بطوری که اگر قاعدگی در سنین بالاتری اتفاق بیافتد به نسب تراکم استخوانی کاهش می یابد. زیرا اگر سن قاعدگی پائین تر باشد بدن طولانی مدت در تماس با استروژن قرار می گیرد و همانطور که می دانیم حضور هورمون استروژن در افزایش تراکم استخوان اثر بخش است.

بارداری:

بارداری از جمله مواردی می باشد که تحت کنترل کیفیت زندگی فرد قرار دارد. بطوری که با توجه به مطالعات در صورتی که تعداد بارداری بیش از دو باشد و فرد در دوران بارداری از تغذیه خوبی برخوردار نباشد بنابراین میزان کلسیم مود نیاز برای جنین تامین نمی شود و در این شرایط جنین از کلسیم استخوان های مادری برداشت می کند لذا میزان تراکم استخوانی مادر کاهش می یابد و بدین ترتیب با افزایش تعداد بارداری تراکم استخوانی به شدت کم می شود بطوری که در بارداری بیش از پنج این اثر به شدت قدرتمند می شود. لذا باید این نکته مورد توجه قرار گیرد که حتما در این دوران میزان کافی کلسیم و ویتامین د در رژیم غذایی مادر قرار گیرد. به طور کلی روزانه 1000 میلی گرم کلسیم و 600 واحد ویتامین د برای زنان باردار مورد نیاز است تا بدین ترتیب بتوانند مقدار کافی این دو ماده مهم را دریافت کنند و بدین ترتیب از کاهش تراکم استخوانی احتمالی بکاهند. لذا توصیه می شود شیر و تولیدات لبنی که به عنوان بهترین منبع کلسیم می باشند در رژیم غذایی افراد باردار گنجانده شود. اگر فردی در مصرف شیر مشکل دارد می تواند از جایگزین‌های آن مانند ماست و دوغ استفاده کند. بروکلی، ساردین و سویا نیز از منابع غنی از کلسیم می باشند.

در این میان به استئوپروز وابسته به بارداری اشاره می کنیم که یک بیماری نادر می باشد و در زنان باردار در سه ماه سوم رویت می شود. در آن استخوان ها به راحتی دچار شکستگی می شوند که این شکستگی در مهره ها و لگن در نزدیکی زمان زایمان اتفاق می افتد که باعث بروز درد و ناتوانی در فرد مبتلا می شود. که البته قابل ذکر است پس از بارداری فرد به وضعیت طبیعی خود از لحاظ تراکم استخوانی باز خواهد گشت.
 

شیردهی:

قابل ذکر است در دوران شیردهی میزان تراکم استخوانی مادر کاهش می یابد که البته پس از اتمام این دوران تراکم استخوانی به وضعیت قبل باز می گردد. میزان هورمون استروژن در دوران بارداری به طور معمول بالا می باشد و سپس در دوران شیردهی این هورمون کاهش می یابد و هورمون پرولاکتین افزایش می یابد. مطالعات نتایج متفاوتی را گزارش کرده اند. در این دوران نیز در صورتی که کلسیم کافی در رژیم غذایی مادر قرار نداشته باشد برداشت کلسیم از استخوان های مادر رخ می دهد. نکته قابل توجه این است که اگر رژیم غذایی غنی از کلسیم داشته باشند، شیردهی نمی تواند تاثیر معناداری را بر تراکم استخوانی داشته باشد.

قرص های پیشگیری:

مصرف قرص های پیشگیری از بارداری "ال دي و اچ دي" می تواند اثر محافظتی برای استخوان ها داشته باشد و بدین ترتیب خطر ابتلا به استئوپروز را کاهش می دهد. به نظر می رسد علت آن وجود هورمون استروژن در این قرص ها باشد که همانطور که قبلا اشاره شد این هورمون اثر محافظتی بر کاهش تراکم استخوان دارد.

EMRI
 




 




 



 

یائسگی:

پوكي استخوان در زنان چهار برابر مردان مشاهده مي شود. بطوريكه از هر هشت مرد بالاي 50 سال يك نفر و از هر دو زن بالاي 50 سال يك نفر و به استئوپروز مبتلا می باشد. در زنان یکی از مهم ترین علل شیوع بیش تر این بیماری یائسگی می باشد. در این راستا هر قدر یائسگی در سنین پایین تری شروع شود، خطر ابتلا به پوکی استخوان بیش تر خواهد شد. زنانی که یائسگی زودرس دارند(قبل از 45 سالگی) و نیز خانم هایی که تخمدان هایشان در سنین پایین با جراحی برداشته اند بیشتر در معرض ابتلا به پوکی استخوان هستند لذا به عنوان یک گروه پرخطر حائز اهمیت می باشند. و همینطور هرچه تعداد سال های یائسگی افزایش یابد شیوع این بیماری به طبع آن بالا می رود. که یکی از مهم ترین علل آن هورمون استروژن می باشد همانطور که اشاره شد ترشح این هورمون در دوران یائسگی کاهش می یابد بدین ترتیب اثر محافظتی آن از بین می رود.

با توجه به وجود رابطه قدرتمند مابین برخي از عوامل باروري و ابتلا به استئوپروز و با توجه به عوارض اين بيماري از قبيل ناتواني و مرگ و مير، در نظر گرفتن اين عوامل توسط تيم بهداشتي و درماني و انجام اقدامات لازم به منظور پيشگيري از اين بيماري در جامعه توصيه مي شود. در واقع می توان گفت می بایست تنظیم خانواده صحیح برای هر خانواده به طور جداگانه و اختصاصی توسط تیم های بهداشتی درمانی مدنظر قرار گیرد. از آنجایی که بارداری های مکرر و با فاصله کوتاه یکی از مهم ترین علل در کاهش تراکم استخوانی می باشند می بایست روش های صحیح بارداری و زمان های مناسب آن برای والدین خانواده ها شرح داده شود تا بدین ترتیب بتوان از استئوپروز و عوارض ناشی از آن کاست. از طرفی شیردهی برای تراکم و استحکام استخوان های کودک ضروری است و از طرفی می تواند برای مادر مضر باشد لذا می توان با رژیم غذایی مناسب و غنی از کلسیم و ویتامین د از این اثر مضر برای مادر پیشگیری کرد تا بدین ترتیب مادر و فرزند سالم را در جامعه دارا باشیم.